Xi măng là một trong những ngành công nghiệp được hình thành sớm nhất ở nước ta (cùng với các ngành than, dệt, đường sắt). Trong những năm qua ngành xi măng đóng góp một phần không nhỏ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế, trung bình từ 10% - 12% GDP
Vì thế Chính phủ xác định Xi măng là ngành phát triển chiến lược nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế.
Quy hoạch phát triển ngành xi măng đã được phê duyệt từ năm 2005, số liệu cung cầu xi măng đến thời điểm hiện nay đều cao hơn so với quy hoạch. Vấn đề đặt ra cần điều chỉnh quy hoạch phát triển xi măng cũng như ứng xử mới trong đầu tư ngành xi măng trong thời gian tới:
Cân đối cung cầu xi măng đến 2015, dự kiến 2020:
Dự báo nhu cầu đến năm 2020 của Bộ Xây dựng:
Sự phát triển với tốc độ cao của nền kinh tế kéo theo nhu cầu tiêu thụ xi măng cũng tăng lên so với dự báo được phê duyệt trong quy hoạch. Bộ Xây dựng đã đưa ra dự báo nhu cầu xi măng đến năm 2020 trên cơ sở bổ sung thêm các thông tin về phát triển kinh tế đất nước, tốc độ tăng trưởng tiêu thụ xi măng các năm qua và đặc điểm phân bố không đều nguồn nguyên liệu để sản xuất xi măng nên tồn tại sự mất cân đối giữa các vùng phát triển sản xuất xi măng với khu vực thị trường tiêu thụ. Căn cứ từ thực tiễn trên Bộ Xây dựng cho rằng đầu tư phát triển xi măng cần có hệ số an toàn với năng lực cung cấp xi măng cao hơn khoảng 10% so với tính toán nhu cầu xi măng. Cụ thể:
Theo đó, dự báo nhu cầu xi măng cho từng năm từ 2009 đến 2020:
Dự báo nguồn cung đến năm 2020:
Theo quy hoạch ngành:
Theo phê duyệt quy hoạch phát triển xi măng thì tổng công suất thiết kế (TCSTK) các nhà máy xi măng trên toàn quốc đến năm 2010 sẽ là 65,59 triệu tấn/năm (trong đó có 13 nhà máy xi măng đang hoạt động TCSTK là 18,06 triệu tấn/năm; các dự án đang đầu tư và đã đưa vào quy hoạch đầu tư 33 dự án TCSTK là 39,046 triệu tấn/năm; chuyển đổi công nghệ 20 dự án xi măng lò đứng TCSTK là 6,54 triệu tấn/năm và còn lại 34 nhà máy xi măng lò đứng chưa chuyển đổi là 1,944 triệu tấn/năm).
Trong quy hoạch còn có danh sách 13 dự án tiềm năng là những dự án chưa có chủ đầu tư, chưa xác định địa điểm, công suất cụ thể.
Tình hình thực hiện quy hoạch:
Đối với các dự án xi măng lò quay: Đã tiến hành triển khai đầu tư xây dựng 29 dự án trong tổng số 33 dự án có trong quy hoạch và đến đầu năm 2011, 29 dự án này sẽ lần lượt đưa vào vận hành sản xuất.
Có 14 dự án đang gặp khó khăn, chưa xác định được lộ trình triển khai ( với tổng công suất thiết kế 14,560 triệu tấn): XM Thạnh Mỹ (Quảng Nam), XM Quang Minh (Hải Phòng), XM Lai Châu, XM Lâm Thao (Phú Thọ), dự án XM Quang Minh và XM Lâm Thao không có khả năng thực hiện.
Các dự án xi măng lò đứng chuyển đổi công nghệ sang lò quay theo quy hoạch được phê duyệt: Đã và đang tiến hành chuyển đổi 16 nhà máy xi măng lò đứng trên tổng số 20 nhà máy, trong đó có 5 nhà máy chuyển đổi đã đi vào hoạt động. Dự án chuyển đổi xi măng lò đứng Quảng Trị gặp khó khăn không thu xếp được nguồn vốn. Còn 4 nhà máy chưa xác định lộ trình tiến độ chuyển đổi.
Các dự án tiềm năng được nêu trong quy hoạch: Đã có 10 dự án trên tổng số 13 dự án đã triển khai đầu tư, trong đó có 2 dự án đã đi vào sản xuất.
Còn lại 3 dự án chưa xác định được tiến độ, chủ đầu tư: XM Hà Tĩnh, XM Hạ Long 2, XM Đô Lương 2.
Căn cứ vào tốc độ tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ xi măng và tiến độ triển khai đầu tư các dự án. Bộ Xây dựng (i) đã xem xét và trình bổ sung vào quy hoạch 17 dự án xi măng với tổng công suất khoảng 16,440 triệu tấn xi măng; (ii) xem xét đề nghị tăng công suất của 4 dự án xi măng với tổng công suất từ 4 triệu tấn lên 7,15 triệu tấn; (iii) xem xét bổ sung vào quy hoạch thêm 10 dự án với tổng công suất 13,650 triệu tấn. Theo đó, nâng tổng công suất các dự án đến năm 2020 đạt trên 100 triệu tấn.
Về khả năng huy động công suất thực tế:
Theo số liệu của Bộ Xây dựng báo cáo trình Chính phủ (tháng 10/2008) về tình hình thực hiện quy hoạch xi măng, tình hình thực tế xây dựng các nhà máy xi măng đến cuối năm 2009 có số liệu như sau:
Khả năng huy động công suất thực tế trong các năm tiếp theo phụ thuộc rất lớn vào tiến độ triển khai các dự án, trên thực tế các dự án xi măng đều chậm tiến độ, nguyên nhân chủ yếu:
Rào cản ra nhập ngành cao, do nhu cầu vốn thực hiện một dự án xi măng rất lớn đặc biệt trong thời gian tới chủ trương của Bộ Xây dựng là ưu tiên đầu tư các nhà máy có công suất lớn, công nghệ hiện đại (với công suất từ 5.000 tấn Clinker/ngày thì tổng mức đầu tư tối thiểu từ 2.500 tỷ đồng trở lên). Trong khi đó khả năng các ngân hàng trong nước chấp thuận cho vay vốn đối với các dự án xi măng là khó khăn do quan điểm ngành xi măng đã bảo hòa…
Sự thành công của một dự án xi măng phụ thuộc khá lớn vào năng lực của Chủ đầu tư (năng lực tài chính, khả năng quản lý dự án, kinh nghiệm trong phát triển mạng lưới phân phối…)
Các dự án tiếp tục triển khai trong thời gian tới không có điều kiện thuận lợi như các dự án trước đây (trừ các dự án mở rộng) về vùng nguyên liệu, điều kiện thi công, cước phí vận tải đến thị trường mục tiêu, đặc biệt và phải phát triển thương hiệu, kênh phân phối trong điều kiện cạnh tranh trong nội bộ ngành ngày càng cao.
Dự báo cân đối cung cầu theo tiến độ thực hiện các dự án:
Như vậy, với nhu cầu xi măng được xác định lại (tốc độ tăng dự kiến 11%/năm đến 2015) và khả năng huy động của các nhà máy theo khả năng có thể đi vào hoạt động thì cung cầu ngành xi măng bắt đầu thay đổi: Năm 2009 với dự báo các nhà máy xi măng Bỉm Sơn, Bút sơn 2, Bình Phước …đi vào hoạt động thì nguồn cung sẽ cân đối với nhu cầu. Tuy nhiên, các nhà máy này đều trượt tiến độ sang 2010 nên năm 2009 tiếp tục thiếu xi măng (số liệu nhập clinker đến 30/06/2009 đạt 1,9 triệu tấn).
Năm 2010-2014 hầu hết các nhà máy đã và đang đầu tư đi vào hoạt động đồng thời làm gia tăng đáng kể nguồn cung trong khi dự kiến nhu cầu tăng đều 11%/năm dẫn đến dự kiến khả năng nguồn cung xi măng trong nước sẽ cao hơn nhu cầu, chênh lệch các năm sẽ là: Năm 2011: 17,5 triệu tấn; năm 2012: 25,8 triệu tấn; năm 2013: 25,4 triệu tấn; năm 2014: 22,7 triệu tấn.
Từ năm 2015: mức độ dư thừa giảm xuống còn 14,1 triệu tấn nhu cầu đã tiếp cận dần nguồn cung hiện có và các nhà máy mới chưa đi vào hoạt động, nếu tình trạng đầu tư các nhà máy trong thời gian tới vẫn tiếp tục chậm tiến độ hoặc không thu xếp được vốn triển khai đến năm 2020 không tăng công suất lên 120 triệu tấn thì có thể xảy ra tình trạng thiếu hụt xi măng.
Ngoài ra, dự kiến tốc độ tiêu thụ đến năm 2015 là 11%/năm so với tình hình tiêu thụ thực tế có thể là ở mức thấp, cụ thể như năm 2008 lĩnh vực xây dựng là ngành duy nhất có tốc độ tăng trưởng âm 0,4%, nhưng ngành xi măng vẫn duy trì được mức độ tăng trưởng 7,7%. Riêng năm 2009, dự báo tốc độ tăng trưởng có thể đạt khoảng 14% do gói hỗ trợ lãi suất và kích cầu trong xây dựng cơ sở hạ tầng, trong 8 tháng đầu năm 2009 tổng sản lượng tiêu thụ toàn xã hội đã đạt khoảng 30 triệu tấn tăng 10,5% so với cùng kỳ (nguồn Hiệp hội xi măng Việt Nam). Trong thời gian tới tốc độ đô thị hóa và việc hoàn thiện cơ sở hạ tầng đang được đẩy mạnh – Hệ thống đường cao tốc phát triển với giải pháp sử dụng bê tông xi măng được thí điểm thực hiện (hiện các cơ quan chức năng cũng đang nghiên cứu, cân nhắc để thực hiện dự án đường cao tốc loại A đoạn Ninh Bình - Nghi Sơn với chiều dài 121km trong đó có 3 cầu lớn và 2 đường hầm cao tốc với tổng mức đầu tư khoảng 2 tỷ USD). Nếu dự án được thông qua, đây thực sự là hướng đi mới cho giao thông đường bộ và cả ngành xi măng của Việt Nam.
Do vậy, theo ý kiến của chúng tôi, để có một cái nhìn chi tiết hơn nữa về cung cầu ngành xi măng, Bộ xây dựng và các cơ quan liên quan cần cập nhật số liệu, tình hình thực tế thực hiện của các dự án xi măng đến thời điểm gần nhất (dự án nào không thực hiện, giãn tiến độ …) làm cơ sở xác định cung cầu thực sự của ngành xi măng cũng như việc ra quyết định tài trợ vốn của các tổ chức tín dụng.
Phòng KHDNL |
.gif)
.jpg "Phần")
.jpg "Nutraco")
