Chỉ trong 1 hay 2 năm nữa, Việt Nam sẽ thừa xi măng. Và xuất khẩu xi măng là bài toán mà các doanh nghiệp phải tính đến từ bây giờ.

Từ năm 2007 đến nửa đầu 2008, xi măng Việt Nam luôn trong tình trạng khan hiếm nguồn cung, đặc biệt là ở phía Nam. Theo đánh giá của các chuyên gia và Hiệp hội Xi măng Việt Nam, nguyên nhân là do sự phân bố không đồng đều các nhà máy xi măng và tính dự báo về mức cầu chưa chính xác. Vì trên thực tế, tổng cung và cầu xi măng trên cả nước là cân đối. Không những vậy, với việc hàng loạt nhà máy xi măng đã và đang đi vào hoạt động, trong tương lai gần, xi măng Việt Nam không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu trong nước mà còn có thể xuất khẩu.

Việt Nam sẽ thừa xi măng

Theo báo cáo về tình hình sản xuất, tiêu thụ xi măng năm 2008, kế hoạch cân đối cung cầu và đề xuất các giải pháp bình ổn thị trường, kích cầu xi măng năm 2009 được Bộ Xây dựng gửi lên Thủ tướng ngày 22.12.2008, lượng xi măng sản xuất trong năm 2009 có thể đạt từ 45-46 triệu tấn, đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ trong nước. Ngoài ra, từ cuối năm 2009, đầu năm 2010, Việt Nam sẽ thừa xi măng.

Về thông tin này, ông Mai Anh Tài, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Xi măng Hà Tiên 1, nhận định, xi măng bắt đầu dư thừa vào quý IV/2008 do tình trạng xây dựng ngưng trệ và giảm mạnh. Theo ông, năm 2009, tốc độ tăng trưởng sản lượng xi măng sẽ tăng 41,5-42,45 triệu tấn, tương đương 4-6% so với năm 2008. Thêm nữa, với sự ra đời hàng loạt nhà máy mới trong năm 2008, 2009 và 2010, khả năng dư thừa xi măng của Việt Nam trong thời gian tới là có thể xảy ra.

Theo Hiệp hội Xi măng Việt Nam, từ cuối năm 2008 đã có 6 nhà máy xi măng đi vào hoạt động với công suất 6,6 triệu tấn/năm. Sang năm 2009, Hiệp hội dự kiến sẽ có thêm 17 nhà máy sản xuất xi măng đi vào hoạt động, với công suất dự kiến 19,4 triệu tấn/năm. Như vậy, tổng công suất các nhà máy xi măng trên cả nước từ năm 2009 sẽ đạt khoảng 56,2 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu xi măng hiện nay của Việt Nam chỉ khoảng 40 triệu tấn/năm. Còn năm 2010, sẽ có 18 dự án dự kiến được đưa vào sản xuất với tổng công suất gần 14 triệu tấn/năm.

Ông Tài, Công ty Hà Tiên 1, cho biết thêm, chỉ riêng Hà Tiên 1, trong năm 2009 này sẽ đưa vào vận hành thêm 2 nhà máy có công suất 3 triệu tấn/năm. Hiện tại, Hà Tiên 1 đã hoàn tất và chuẩn bị đưa vào hoạt động nhà máy nghiền có công suất 1 triệu tấn/năm ở Khu Công nghiệp Phú Hữu (Q.9, TP.HCM). Đến giữa quý III/2009, Công ty sẽ cho vận hành tiếp 1 nhà máy vừa nghiền vừa sản xuất xi măng có công suất khoảng 2 triệu tấn/năm tại Bình Phước.

Nhưng xuất khẩu đi đâu?

Nhận định về hướng xuất khẩu của xi măng Việt Nam, ông Nguyễn Quốc Yên, Giám đốc Chuỗi cung ứng, Công ty Xi măng Holcim, cho rằng, nhu cầu xi măng ở Việt Nam trong các năm sắp tới vẫn cao. Do vậy, xuất khẩu trong giai đoạn hiện nay chỉ là nhất thời do khủng hoảng thị trường trong nước.

Ông Tài, Công ty Hà Tiên 1, cũng cho rằng, năm 2009, sự cạnh tranh trong ngành xi măng sẽ trở nên khốc liệt vì khủng hoảng kinh tế làm ảnh hưởng tới các dự án xây dựng. Do đó, các doanh nghiệp muốn tồn tại sẽ phải xuất khẩu hoặc co cụm quy mô sản xuất. “Đối với doanh nghiệp lâu năm thì xuất khẩu là hướng tất yếu để mở rộng thị trường. Còn với doanh nghiệp mới, đó là giải pháp cần thiết trong giai đoạn thị trường trong nước gặp khó khăn”, ông nói thêm.

Nhưng trên thực tế, trong dài hạn, nhu cầu xi măng sẽ rất lớn, bởi cơ sở hạ tầng tại Việt Nam chưa phát triển nhiều. Theo tính toán của Hiệp hội Xi măng Việt Nam, lượng xi măng tính trên đầu người hiện nay tại Việt Nam vẫn chưa cao, khoảng 400 kg/người, trong khi Trung Quốc khoảng 1.000 kg/người.

Tuy nhiên, với dự báo tốc độ phát triển sẽ tăng nhanh của ngành xi măng, việc đặt ra mục tiêu xuất khẩu trong dài hạn cũng không phải là quá thừa. Song song với báo cáo gửi Thủ tướng, Bộ Xây dựng cũng đã yêu cầu Tổng Công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam, các đơn vị liên doanh và các cơ sở sản xuất xi măng lớn khác cần xúc tiến sớm việc tìm kiếm thị trường xuất khẩu để đảm bảo sản xuất ổn định. Ông Tài, Công ty Hà Tiên 1, cho rằng, sản xuất xi măng là thế mạnh của Việt Nam, do đó việc xuất khẩu là cần thiết. Thêm nữa, xuất khẩu sẽ là cái van để điều tiết thị trường trong nước.

Theo ông, những thị trường mà xi măng Việt Nam dự kiến xuất khẩu là Bangladesh, Trung Đông, châu Âu và châu Phi. “Từ năm 2008 về trước, lượng xi măng của Hà Tiên 1 không dư thừa. Riêng năm 2008, Công ty đã phải gia công thêm và mua thêm sản phẩm từ miền Bắc gần 200.000 tấn để đảm bảo nguồn cung. Mặc dù vậy, Hà Tiên 1 vẫn xúc tiến tìm hiểu thị trường xuất khẩu tại một số nước như Bangladesh, Campuchia và châu Phi. Đây được xem là những thị trường dự phòng để khi cần có thể xuất khẩu một phần xi măng thừa”, ông Tài cho hay.

Đồng tình với quan điểm này, ông Yên, Công ty Holcim, cho biết thêm, các thị trường lớn như châu Âu và Mỹ là thị trường truyền thống của Thái Lan, nên cơ hội xuất khẩu thành công ở các thị trường này đối với doanh nghiệp xi măng Việt Nam là rất thấp. Hiện nay, nhiều nước châu Á cũng sản xuất clinker (thành phần chính, quyết định tính chất của xi măng). Tổng sản lượng sản xuất clinker của Trung Quốc đang dẫn đầu châu Á, nhưng dẫn đầu thị trường xuất khẩu lại là Thái Lan.

Theo ông Yên, xuất khẩu xi măng Việt Nam rất có thể sẽ đụng độ với Thái Lan. Nếu xi măng Việt Nam xuất sang những thị trường mà xi măng Thái Lan đã có mặt thì rất khó cạnh tranh, vì giá clinker của Thái Lan rất rẻ và chất lượng tốt hơn so với phần lớn clinker được sản xuất tại Việt Nam. Hiện tại, các doanh nghiệp sản xuất xi măng ở miền Nam nếu nhập clinker từ Thái Lan, giá cũng rẻ hơn clinker nhập từ miền Bắc tới 10%.

Tuy nhiên, ông Yên cũng bổ sung một số thị trường mà Việt Nam có thể xuất khẩu xi măng là Campuchia, Lào, Sri Lanka, Malaysia và Singapore.